Kultura

Izložbe – Udruženje prijatelja umetnosti »Cvijeta Zuzorić«

Slike iz srca grada 1

foto: m. milenković

17. 8. 2011. / 19.01

Slike iz srca grada

Paviljon koji zovemo "Cvijeta Zuzorić" krasi Kalemegdan od 1928. godine kada su ga izgradili ljubitelji umetnosti i života predvođeni Branislavom Nušićem. Između dva rata bio je stecište umetnika, intelektualaca, glamura i aristokratije, sasvim sigurno tadašnja najvažnija tačka umetničkog Beograda. O tome svedoči izložba koja je u Paviljonu otvorena prošle nedelje

U četvrtak 11. avgusta u Umetničkom paviljonu "Cvijeta Zuzorić" u Beogradu otvorena je izložba posvećena istorijatu ovog Paviljona i Udruženja prijatelja umetnosti "Cvijeta Zuzorić" koje je delovalo u Beogradu između dva svetska rata i izgradilo ga. Izložba se bavi radom Udruženja od njegovog osnivanja 1922. pa do 1941. godine i predstavlja samo jedan segment dvogodišnjeg istraživačkog rada autora Natalije Cerović, višeg kustosa Paviljona, i Ivana Klemena, istoričara kustosa. Za rad na izložbi korišćene su arhivska građa koja se čuva u Udruženju likovnih umetnika Srbije i fotografije iz Arhiva Srbije, Arhiva grada Beograda i Arhiva Jugoslavije, kao i Muzeja grada Beograda, SANU, Gradske biblioteke i umetničkog društva "Lada".

Autori su izložbu podelili u tri celine. U prvoj su fotografije na kojima se mogu videti ličnosti koje su posećivale manifestacije u Paviljonu od 1928. do 1941 godine. Na tim slikama su najznačajniji ljudi iz sveta aristokratije, umetničkih, političkih, intelektualnih krugova, ali i svi oni koji su kroz rad Udruženja bili povezani sa svetskom umetničkom scenom tog vremena. U drugom delu su izložena dokumenta vezana za rad Udruženja od 1922. Treću celinu čine tekstovi o radu Udruženja. Tokom rada na izložbi autori su prikupili mnogo više građe nego što su mogli da prezentiraju, pa se planira izdavanje obimne monografije o radu o Udruženja.

UDRUŽENE SNAGE: Koautorka ove izložbe Natalija Cerović u razgovoru za "Vreme" priča kako je Udruženje nastalo: "Početkom 1922. godine pisac Branislav Nušić, tadašnji načelnik Umetničkog odeljenja Ministarstva prosvete, pozvao je beogradsku gospodu, književnike i umetnike na sastanak u Ministarstvo. Podsetio ih je da se naš svet slabo interesuje za umetnost i književnost, da književnici gladuju jer ne mogu da nađu izdavača, slikari i vajari nemaju gde da izlažu, kompozitori nisu u mogućnosti da izdaju svoja dela, a muzičari su eksploatisani od nesavesnih priređivača ili im je sala prazna pri koncertima. Zbog svega toga, smatrao je Nušić, trebalo bi osnovati udruženje koje bi propagiralo umetnost, priređivalo izložbe, koncerte i izdavalo knjige. Odmah je imao i predlog imena, bilo bi to Udruženje prijatelja umetnosti ‘Cvijeta Zuzorić’, po lepoj i umnoj Dubrovčanki koja je živela u XVI veku, bila pesnikinja, ali i inspiracija pesnicima onog doba, zaštitnica umetnosti i književnosti."

Udruženje je vrlo brzo i osnovano i odmah počelo sa radom, a njegova aktivnost traje do početka Dragog svetskog rata. Osnovni zadatak Udruženja bio je "širenje interesa za umetnost i stvaranje uslova za njen napredak i razvitak u našem narodu", kako je pisalo u Pravilima. Organizovano je u tri sekcije: za književnost, muziku i likovnu umetnost; svaka sekcija imala je odbor i žiri u koji su članovi stručnih udruženja delegirali svoje članove. Pošto su ciljevi Udruženja bili da organizuje izložbe domaćih i stranih umetnika, da propagira prodaju njihovih dela i podigne umetničku galeriju, od 1925. počelo se sa prikupljanjem sredstava. Skupljani su dobrovoljni prilozi, prihodi od priredbi-balova koje je Udruženje priređivalo uz pomoć slikara, književnika, muzičara, glumaca. Prikupljena suma, razume se, nije bila dovoljna, pa su se članovi Udruženja nadali pomoći grada i države.

Ministarstvo prosvete raspisuje konkurs za idejnu skicu budućeg Paviljona i daje tadašnjih 10.000 dinara prvonagrađenom arhitekti Branislavu Kojiću, koji je projekat uradio u dve varijante: jedna u stilu šumadijske kuće koja se Opštini nije svidela, i drugi projekat prema kojem je Paviljon i sagrađen. Beogradska opština Udruženju daje u zakup plac na Malom Kalemegdanu, tako da je Paviljon već krajem 1928. dovršen i svečano otvoren. "Može se bez preterivanja reći da je Umetnički paviljon, naročito prvih godina, sve do zidanja Kolarčevog univerziteta, bio umetnički centar Beograda", kaže kustoskinja ove izložbe.

AKCIJE: Prva izlagačka sezona bila je 1928/9. godina,ž Jesenjom izložbom otvorenom 30. decembra 1928. godine Umetnički paviljon je počeo svoju dugogodišnju aktivnost. Umetnički život u Beogradu dobio je jedno novo obeležje, postao je intenzivniji i organizovaniji. Svake godine su organizovane dve velike kolektivne izložbe – prolećna je prezentovala jugoslovenske umetnike, a jesenja beogradske. Pored toga Udruženje je priredilo i veliki broj međunarodnih izložbi među kojima su najznačajnije izložbe nemačke, francuske, češke, mađarske, britanske savremene umetnosti, kao i izložbe ruskih emigranata, poljske, francuske grafike 17. i 18. veka, češke arhitekture… Rezultat rada Udruženja bile su i velike jugoslovenske izložbe u Amsterdamu, Briselu, Košicama, Brnu.

Ostale dve sekcije Udruženja, književna i muzička, ne zaostaju za likovnom. Književna sekcija organizuje razne vrste manifestacija koje popularišu pre svega domaću književnost, mada je i izvestan broj stranih književnika prezentovao svoja književna dela. Organizuju se književne večeri, konkursi, sajmovi knjiga, obeležavanja godišnjica rođenja slavnih pisaca. Istaknuti članovi bili su priznati književnici i književni kritičari: Ivo Andrić, Branislav Nušić, Vladimir Velmar Janković, Veljko Petrović, Milan Kašanin, Isidora Sekulić, Todor Manojlović, Svetislav Petrović, Momčilo Milošević, Desanka Maksimović, Aleksandar Vučo, Dušan Matić i mnogi drugi.

Dvadesetih godina XX veka najveći problem u muzičkom životu Beograda predstavljalo je nepostojanje prave koncertne dvorane ili paviljona koji bi bio pogodan za održavanje koncerata. Uz to, interesovanje publike za klasičnu muziku bilo je slabo. Udruženje prijatelja umetnosti "Cvijeta Zuzorić", sa tek izgrađenim Kolarčevim narodnim univerzitetom, počinje da organizuje koncerte na kojima su izvođena dela Betovena, Šuberta, Baha, Šumana, dela savremene češke, skandinavske, francuske, nemačke muzike. "Sa mnogo oduševljenja i dobre volje članovi Udruženja bili su organizovani po svim principima građanskih udruženja i radili na onome što su postavili kao ciljeve", kaže Cerovićeva. "Na početku rada suočili su se sa raznoraznim teškoćama, a najteže je bilo boriti se sa indiferentnošću javnosti, nerazumevanjem i nepoverenjem publike i sredine."

Drugi svetski rat prekinuo je aktivnost "Cvijete Zuzorić". Rad Paviljona je obnovljen 1945. i nastavio je aktivnost u okviru Udruženja likovnih umetnika Srbije. Od 1973. do 1975. godine izvršena je adaptacija i rekonstrukcija Paviljona, čime je on dobio svoj današnji izgled. U periodu od 1978. do 1986. godine Paviljon je radio kao samostalna ustanova da bi ponovo 1986. bio dat ULUS-u na korišćenje i upravljanje. Sada, dvadeset pet godina kasnije, Paviljon čeka neke nove entuzijaste koji bi prikupili novac za monografiju i, ako pretekne – za krečenje.

Balovi

Umetnička reprezentacija

Jedan od načina na koji je Udruženje prijatelja umetnosti "Cvijeta Zuzorić" prikupljalo novac za gradnju Paviljona bilo je organizovanje balova. Održavani su na različitim lokacijama i uvek su bili tematski. Nazivi nekih od njih o tome svedoče – "1002. noć", "Zlatni vek", "Svadba u Skadarliji", "Umetnost kroz vekove"; "Noć u Holivudu", "Umetnički maskenbal". O načinu na koji su balovi organizovani i ko su bili ljudi iz umetničkog Beograda koji su učestvovali u organizaciji, govori sledeći primer.

Prvi koji je došao na ideju o održavanju bala bio je književnik Rade Drainac. Naziv prvog bala "1002. noć" dao je književnik Gvido Tartalja. Izvršen je izbor užeg odbora u kome su bili Branislav Nušić, Toma Roksandić i dr Đurica Đorđević, koji je bio i finansijer. Za bal su iznajmljene prostorije hotela "Kasina" na Terazijama, koje su za ovu priliku specijalno dekorisane. U Odboru za dekoraciju radili su Toma Rosandić, Petar Dobrović, Jovan Bijelić, Pera Palavičini i Sreten Stojanović. Sve je bilo do tančina isplanirano. Podelu posla oko izrade dekora izvršio je Rosandić – ulaz sa ulice do unutrašnje kapije radio je Sreten Stojanović; od unutrašnje kapije do sale Pera Palavičini i Jovan Bijelić; veliku salu Toma Rosandić, a mnoge karikature za ovu priliku izradili su, prema idejama Branislava Nušića, Beta Vukanović, Pjer Križanić i Sreten Stojanović. Malu salu dekorisali su Dušan Janković i Veljko Stanojević, a pri izradi dekora pored pomenutih sarađivali su i Petar Dobrović, Ignjat Job, Miloš Josić, Živorad Nastasijević, Nikola Bešević, Miloš Golubović, Mihajlo Petrov i đaci Umetničke škole. Pri izboru programa, pored Nušića, mnogo je truda uložio i Stanislav Vinaver. Novinarsku propagandu za bal su vodili Nušić, Boško Tokin i Ranko Mladenović.

Bife je dobio bogate priloge, naročito vino, kojeg je toliko bilo da je prodavano i posle bala. Interesovanje za bal "1002. noć" bilo je ogromno, pa su organizatori jednim tunelom spojili "Kasinu" i salu hotela "Pariz". Na samom balu bilo je prepuno ljudi, ali je na kraju ušlo mnogo više nego što je prodato ulaznica. Rashodi su bili ogromni, a prihodi manji od očekivanih. I pored toga Udruženje je nastavilo tokom dve decenije svog rada sa organizacijom ovakvih umetničkih zabava.


Sudbina Cvijete Zuzorić

Slike iz srca grada 2

Najlepša Dubrovčanka

Najlepša žena svog vremena, pesnikinja čiji stihovi, "kao retki biseri od kojih nema lepših na celome svetu", kako je zapisao Torkvato Taso, nikada nisu viđeni, obrazovana, duhovita i elegantna – ne prestaje da pleni ni skoro pet vekova posle svoje smrti. Pouzdano se zna da je Cvijeta Zuzorić Pešoni (Flora Zuzzori Pescioni) rođena sredinom XVI veka u Dubrovniku. Najčešće se spominje 1552. godina. S ocem trgovcem još kao dete odlazi u Ankonu, gde narednih godina stiče obrazovanje. Sedamdesetih godina šesnaestog veka udaje se za bogatog firentinskog plemića Bartolomea Pešonija. Uskoro se s mužem, koji je imenovan za firentinskog konzula u Dubrovniku, vraća u rodni grad. Za petnaestak godina njihova života u Dubrovniku, Cvijeta je ostavila neizbrisiv trag u kulturnoj istoriji grada.

Bila je, kažu, najlepša Dubrovčanka svog vremena. Sve što o njoj znamo ispisano je perom njenih obožavalaca očaranih njenom "lepotom, obrazovanjem i gospodstvom". Opevali su je i posvetili joj svoja dela dubrovački pesnici Dinko Zlatarić, Miho Bunić i Nikola Gučetić, kao i Torkvato Taso koji joj je posvetio tri soneta i pet madrigala.

Nikola Gučetić (Gozze) inspirisan razgovorom Cvijete i svoje žene Mare, rođene Gundulić, napisao je i posvetio joj svoje poznate dijaloge o lepoti i ljubavi – "Dialogo della Bellezza detto Antos" i "Dialogo d’Amore detto Antos", objavljene u Veneciji 1581. godine, u vreme kad Cvijeta već deset godina živi u Dubrovniku. Za to vreme, međutim, Cvijeta Zuzorić je postala i predmet intriga i ogovaranja, o čemu govori Mara Gundulić u predgovoru za "Dialogo" i braneći svoju prijateljicu napada učmalu dubrovačku sredinu i gradske oce koji "pokušavaju klevetama da umanje vrijednost jedne vrlo obrazovane žene koja se s lakoćom kretala najvišim firentinskim kulturnim krugovima". Cvijeta je na kraju primorana da 1583. ode iz Dubrovnika u Ankonu, gde njena kuća postaje stecište najznačajnijih dubrovačkih i italijanskih pesnika. U Ankoni je i umrla, u dubokoj starosti 1648. godine. Sahranjena je u crkvi San Frančesko ad Alto.

Iz istog broja

TV manijak

Seka, deka, čabar

Dragan Ilić

Knjiga

Poluozbiljne ljubavi

Muharem Bazdulj

3D reciklaža – Štrumpfovi u bioskopu

Koliko još ima, Veliki Štrumpfe

Biljana Vasić

Knjige

Čaušesku i ostali Bugari

Teofil Pančić

Arhiva nedeljnika Vreme>

Pogledajte arhivu